- W Polsce niemal 55 tysięcy pacjentów neurologicznych korzysta z programów lekowych, jednak dostęp do leczenia może być zagrożony.
- Polskie Towarzystwo Neurologiczne apeluje o nielimitowane finansowanie, by wszyscy potrzebujący mogli otrzymać niezbędną terapię.
- Bariery systemowe, w tym nieopłacone nadwykonania, stwarzają ryzyko utraty płynności finansowej przez placówki medyczne, co dotyka pacjentów.
Programy lekowe w neurologii: kluczowe wsparcie dla 55 tysięcy pacjentów
Polskie Towarzystwo Neurologiczne (PTN) bije na alarm: mimo że w 2025 roku z programów lekowych w neurologii skorzystało blisko 55 tysięcy pacjentów, obecny system finansowania może ograniczyć dostęp do niezbędnych terapii. Prezes PTN, profesor Alina Kułakowska, podkreśla pilną potrzebę nielimitowanego finansowania, aby każdy pacjent mógł otrzymać odpowiednie leczenie.
Ten apel to odpowiedź na rosnące wyzwania związane ze schorzeniami mózgu, które dotykają co trzeciego Polaka i stanowią jedno z największych zagrożeń zdrowotnych naszej cywilizacji. Temat ten został szeroko omówiony podczas spotkania, na którym zaprezentowano wyniki raportu "Programy lekowe w neurologii 2026. Stan obecny i perspektywy rozwoju".
Nad tym obszernym dokumentem pracowały 24 osoby, w tym czołowi eksperci z Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, Polskiego Towarzystwa Neurologów Dziecięcych, a także przewodniczący zespołów koordynacyjnych i specjaliści systemu opieki zdrowotnej. Ich celem było wskazanie zarówno osiągnięć, jak i problemów, z którymi mierzy się neurologia w Polsce.
Choroby mózgu: cisi złodzieje zdrowia i sprawności
Choroby mózgu to dziś jedno z najpoważniejszych wyzwań współczesnej medycyny. Są one przyczyną największej utraty lat przeżytych w zdrowiu. Jak wskazuje profesor Kułakowska, udar mózgu pozostaje główną przyczyną niepełnosprawności wśród dorosłych, stwardnienie rozsiane (SM) dotyka młodych ludzi, a miliony pacjentów cierpi z powodu migreny.
Ze względu na starzejące się społeczeństwo, skala tych problemów stale rośnie, zwiększając zapotrzebowanie na skuteczne i dostępne terapie. W latach 2021-2026 w neurologii refundowano 58 tzw. cząsteczko-wskazań, czyli substancji czynnych zatwierdzonych do leczenia konkretnych schorzeń. Obecnie neurolodzy realizują lub współrealizują 23 programy lekowe, obejmujące 51 różnych substancji.
Z tych terapii korzysta niemal 55 tysięcy pacjentów, co stanowi około 16 procent wszystkich chorych objętych programami lekowymi w całym kraju. Liczba ta rośnie o kilkanaście procent rocznie, co wynika z przewlekłego charakteru wielu chorób neurologicznych, wymagających stałego leczenia.
Koszty leczenia i niedopłaty: ukryte zagrożenie dla placówek
W 2025 roku na realizację 22 programów analizowanych w raporcie wydano 2,2 miliarda złotych. Stanowi to 15 procent wszystkich wydatków na programy lekowe w Polsce.
Co ciekawe, średni roczny koszt leczenia jednego pacjenta w neurologicznym programie lekowym wyniósł 40 tysięcy złotych, co było wartością niższą niż średnia dla wszystkich programów lekowych w kraju (46 tysięcy złotych). To pokazuje efektywność tych programów, ale nie rozwiązuje problemów systemowych. Eksperci zwracają uwagę na poważne bariery systemowe, zwłaszcza tzw. nadwykonania.
Są one efektem zawierania zbyt niskich kontraktów na początku roku w stosunku do rzeczywistych potrzeb i stale rosnącej liczby chorych. Według raportu, za 2025 rok nie opłacono nadwykonań za obsługę programów lekowych (czyli diagnostykę, badania i pracę personelu medycznego) na kwotę około 30 milionów złotych. Dodatkowo, za same leki niedopłaty wyniosły około 13 milionów złotych.
Taka sytuacja stwarza poważne ryzyko utraty płynności finansowej przez placówki medyczne, co bezpośrednio zagraża ciągłości opieki nad pacjentami.
Co dalej? Priorytety na przyszłość i nadzieja dla pacjentów
Autorzy raportu wskazują kluczowe priorytety na najbliższe lata, które mają poprawić sytuację pacjentów neurologicznych.
Należą do nich:
- dalsze rozszerzanie dostępu do terapii w chorobach rzadkich, które często wymagają bardzo kosztownego i specjalistycznego leczenia;
- wdrożenie refundacji dla wczesnego, przyczynowego leczenia choroby Alzheimera, co może spowolnić postęp tej wyniszczającej choroby i znacząco poprawić jakość życia chorych i ich rodzin.
