- Nowa ustawa, która weszła w życie 5 sierpnia, rozszerza zakres zbierania danych o zarobkach medyków w Polsce.
- Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji zapewnia o najwyższym poziomie zabezpieczeń dla gromadzonych informacji o wynagrodzeniach.
- Analizy, które będą gotowe w styczniu, pokażą pełniejszy obraz rynku pracy w ochronie zdrowia, w tym zjawisko wieloetatowości i regionalne różnice w dostępie do specjalistów.
Nowe zasady zbierania danych o zarobkach medyków: co się zmieniło?
Nowe przepisy, które weszły w życie 5 sierpnia, pozwalają Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) na gromadzenie znacznie dokładniejszych danych o zarobkach personelu medycznego. Informacje będą teraz powiązane z numerem PESEL i numerem prawa wykonywania zawodu (PWZ), co ma umożliwić bardziej precyzyjne analizy.
Jak zapewnia Daniel Rutkowski, prezes AOTMiT, Agencja zbiera już dane o wynagrodzeniach od 2022 roku, czyli od wejścia w życie znowelizowanej ustawy o minimalnych płacach w lecznictwie. Obecnie systemy informatyczne są już przystosowane, ale wprowadzane są dodatkowe zabezpieczenia. Agencja przygotowuje także nowe formularze oraz cykl szkoleń dla podmiotów leczniczych, które będą musiały przesyłać dane.
Zapewniono również telefoniczne wsparcie dla placówek, aby na bieżąco odpowiadać na pytania i pomagać w rozwiązywaniu ewentualnych problemów. Stały i bezpośredni kontakt z podmiotami przesyłającymi dane jest wliczony w ten proces.
Czy dane medyków są bezpieczne?
Kwestia bezpieczeństwa wrażliwych danych osobowych, takich jak zarobki, budziła wiele pytań. Prezes AOTMiT Daniel Rutkowski uspokaja, że system informatyczny Agencji jest i będzie odpowiednio chroniony przed wyciekiem. - Zapewniam, że to najwyższy poziom zabezpieczeń - powiedział Daniel Rutkowski, prezes Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, w rozmowie z PAP.
Wieloetatowość i milionowe zarobki lekarzy - co pokażą nowe analizy?
Precyzyjniejsze dane to klucz do zrozumienia zjawisk na rynku pracy w publicznej ochronie zdrowia. Analizy, które trafią do Ministerstwa Zdrowia, będą zbiorcze i nie będą przypisane do konkretnych osób, jednak powstają na podstawie indywidualnych danych. Co istotne, Agencja zamierza poszerzyć zakres zbieranych informacji o wymiar czasu pracy.
To pozwoli na uzyskanie danych o poziomie zaangażowania zawodowego w stosunku do wynagrodzenia, również w przypadku medyków pracujących na kontraktach. - Dane te pozwolą nam zbadać zjawisko wieloetatowości, czyli pracę tych samych osób w różnych podmiotach - tłumaczy Daniel Rutkowski. Agencja będzie mogła zsumować wynagrodzenia uzyskiwane w poszczególnych miejscach oraz na podstawie różnych form zatrudnienia.
Dzięki temu będzie widać, w których specjalnościach zjawisko pracy w wielu placówkach, często tylko przez kilka godzin miesięcznie, jest najczęstsze. Dotychczasowe informacje były fragmentaryczne i nie pozwalały na pełną ocenę sytuacji. Poprzednie analizy AOTMiT, choć mniej precyzyjne, pokazały, że około 1,5 procenta lekarzy zarabiało powyżej 100 tysięcy złotych miesięcznie.
W tej grupie znajdowały się osoby zatrudnione zarówno na umowę o pracę, jak i na kontraktach. Prezes Rutkowski spodziewa się, że z nowymi, połączonymi danymi, ta grupa może wzrosnąć do kilku procent. Mediana zarobków, czyli wartość środkowa, wynosiła wcześniej 24,4 tys. zł dla umów o pracę i 26,6 tys. zł dla kontraktów.
Co jeszcze odkryją dane? Geograficzny rozkład i struktura wiekowa
Analizy zebrane jesienią dostarczą także innych ważnych informacji. Będziemy mogli poznać:
- strukturę wiekową poszczególnych grup zawodowych, w tym lekarzy z uwzględnieniem specjalizacji,
- strukturę wiekową pielęgniarek i położnych,
- strukturę wiekową ratowników medycznych.
- Wnioski mogą być bardzo interesujące - zaznacza Daniel Rutkowski.
Dodatkowo analiza obejmie różnice regionalne, co pozwoli zidentyfikować tak zwane "medyczne białe plamy", czyli obszary, gdzie brakuje lekarzy danej specjalizacji lub pielęgniarek.
Większa transparentność, ale i kary dla placówek?
Dotychczas nie wszystkie podmioty lecznicze przesyłały dane do AOTMiT. Chociaż około 96 procent placówek należących do sieci szpitali przekazywało informacje, to wśród podstawowej opieki zdrowotnej było to zaledwie około 14 procent, a w placówkach stomatologicznych około 10 procent. Brakowało skutecznego narzędzia, aby wpłynąć na tę sytuację.
Obecnie jednak trwają konsultacje publiczne nad projektem nowelizacji ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Przewiduje ona kary dla placówek, które nie przekażą Agencji wymaganych danych. Wysokość kary może sięgnąć do 0,5 procenta wartości kontraktu z NFZ. W praktyce oznacza to kwoty od kilkuset tysięcy do nawet miliona złotych dla większych podmiotów.
Zbiórka danych ma rozpocząć się w październiku i obejmie wynagrodzenia za wrzesień oraz okres od stycznia do sierpnia. Podmioty lecznicze będą miały 10 tygodni na przesłanie informacji. Prezes AOTMiT szacuje, że analizy będą gotowe w styczniu i wtedy zostaną przekazane do Ministerstwa Zdrowia. Przekazywanie cząstkowych danych nie ma sensu, gdyż mogą nie odzwierciedlać rzeczywistości.
Dlaczego zbieranie danych z PESEL było tak trudne?
Pomysł zbierania informacji o wynagrodzeniach w powiązaniu z numerem PESEL nie jest nowy. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji wnioskowała o to co najmniej trzykrotnie od 2022 roku. Wtedy to AOTMiT otrzymała zadanie zebrania danych do rekomendacji związanych z ustawą o minimalnym wynagrodzeniu w ochronie zdrowia.
Już wtedy postulowano powiązanie danych z numerem PESEL, co było ponawiane w kolejnych latach. - Podnoszono te same kwestie co dziś, dotyczące np. bezpieczeństwa danych osobowych - wyjaśnia Daniel Rutkowski. Środowisko medyczne nie popierało wówczas tego rozwiązania, a w parlamencie nie udawało się osiągnąć konsensusu.
Minimalne wynagrodzenia w ochronie zdrowia - czy dane wpłyną na stawki?
W kontekście przyszłych rekomendacji dotyczących minimalnego wynagrodzenia, prezes AOTMiT Daniel Rutkowski stwierdza, że zasadniczo nowe dane nie wpłyną od razu na zmiany. Sytuacja mogłaby się zmienić, gdyby pozyskano znacznie więcej danych z obszarów, które w poprzednich zbiórkach były słabo reprezentowane - czyli z podstawowej opieki zdrowotnej i stomatologii.
Gdyby analiza tych danych przyniosła inny obraz niż dotychczas, mogłoby to mieć wpływ. W przypadku szpitali dane są już bardzo wiarygodne. Warto przypomnieć, że kwota 240 złotych brutto jako maksymalne wynagrodzenie za godzinę pracy nie była wyliczona na podstawie konkretnego wzoru Agencji. AOTMiT przedstawiła Ministerstwu Zdrowia rozkład wynagrodzeń lekarzy pracujących na etacie i na kontraktach.
Ostatecznie przyjęto stawkę odpowiadającą tak zwanej "dniówce", czyli 1/20 minimalnego wynagrodzenia. - AOTMiT nie miała wpływu na wybór tego przelicznika, ale przedstawione przez nas dane dotyczące rozkładu stawek godzinowych pozwoliły ministerstwu ocenić, czy kwota 240 zł jest adekwatna - podkreślił Daniel Rutkowski.
Kontrakty z NFZ a wynagrodzenia - nadchodzą zmiany dla szpitali
Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji realizuje zlecenie Ministerstwa Zdrowia dotyczące analizy udziału procentowego wynagrodzeń w budżetach siedmiu rodzajów szpitali. Analizy bazują na danych z 2025 roku i mają być gotowe do końca sierpnia. Przekazanie wyników nie oznacza jednak natychmiastowych zmian. Szpitale będą miały czas do końca tego roku, aby się przystosować.
Oznacza to, że placówki przekraczające ustalony próg procentowy nie poniosą w tym roku konsekwencji.
Jednak w przyszłym roku Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) zacznie stosować współczynniki korygujące:
- szpitale przestrzegające limitów otrzymają dodatkowy procent do kontraktu,
- te, które przekraczają limit, otrzymają mniejszy procent pieniędzy.
Skąd biorą się tak zwane "zawyżone taryfy", czyli przeszacowane wyceny świadczeń?
Najczęściej dotyczą one wycen ustalonych przed 2015 rokiem, zanim Agencja przejęła zadania taryfikacji. Część z nich wymaga ponownej oceny na podstawie aktualnych danych kosztowych. Są też obszary, jak kardiologia interwencyjna, gdzie zmienił się udział kosztów wyrobów medycznych w kosztach świadczeń od czasu wyceny Agencji w 2016 roku, co wymaga korekty.
W ostatnich trzech latach AOTMiT przeprowadziła 617 procesów taryfikacyjnych. Taryfikacji poddano już 65 procent świadczeń szpitalnych. Do końca roku będzie to 75 procent, a do połowy przyszłego roku - 85 procent. Wszystkimi tymi zadaniami, a także innymi obowiązkami ustawowymi, zajmuje się 50-osobowy zespół Wydziału Taryfikacji.
Prezes Rutkowski zaznacza, że w związku z projektem ustawy, który przewiduje dodatkowe kompetencje dla Agencji, czyli inicjowanie procesów taryfikacyjnych, trudno będzie realizować tę aktywność bez powiększenia zespołu. W związku z tym złożono wniosek do ministra finansów o dodatkowe osiem etatów.
Koszt Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji - w trosce o efektywność systemu
W porównaniu do 1 procenta budżetu na zdrowie, który stanowią koszty funkcjonowania NFZ, AOTMiT działa w ramach znacznie niższego limitu. Zgodnie z przepisami, koszt utrzymania Agencji może wynosić do 0,07 procenta środków pochodzących ze składki zdrowotnej.
W ramach tego budżetu Agencja zajmuje się nie tylko taryfikacją świadczeń i analizami wynagrodzeń, ale również oceną technologii medycznych. - Agencja pełni funkcję doradczą wobec Ministra Zdrowia, dostarczając dowodów naukowych i rzetelnych analiz, które wspierają kształtowanie polityki zdrowotnej i ułatwiają podejmowanie właściwych decyzji w systemie ochrony zdrowia - podsumował Daniel Rutkowski.
